Hafta içi ve Cumartesi 09:00 – 19:00 · Türkiye geneli çevrim içi danışmanlık +90 553 182 86 30  ·  info@mastertez.com
Ücretsiz Ön Görüşme
Veri Analizi

Tezde Hangi İstatistiksel Test Kullanılır? Araştırma Sorusuna Göre Seçim

Kütüphanede dizüstü bilgisayarla analiz yapan öğrenci

Doğru istatistiksel test, programın menüsünden değil, araştırma sorusundan seçilir. Bu yazıda en sık kullanılan testleri, hangi soru türüne cevap verdiklerine göre gruplandırıyoruz.

Karar vermeden önce cevaplanması gereken dört soru

  1. Soru türü: Fark mı arıyorum, ilişki mi, yordama mı?
  2. Değişken türleri: Bağımlı ve bağımsız değişkenler kategorik mi, sürekli mi?
  3. Grup sayısı ve yapısı: Kaç grup var? Gruplar bağımsız mı, aynı kişilerden tekrarlı ölçüm mü?
  4. Varsayımlar: Veriler normal dağılıyor mu, varyanslar homojen mi?

Karar tablosu

Araştırma sorusu Parametrik test Parametrik olmayan alternatif
İki bağımsız grup arasında fark var mı? Bağımsız örneklemler t testi Mann-Whitney U
Aynı grubun iki ölçümü arasında fark var mı? (ön test–son test) Bağımlı örneklemler t testi Wilcoxon işaretli sıralar
Üç veya daha fazla bağımsız grup arasında fark var mı? Tek yönlü ANOVA Kruskal-Wallis H
Aynı grubun üç veya daha fazla ölçümü arasında fark var mı? Tekrarlı ölçümler ANOVA Friedman
İki sürekli değişken arasında ilişki var mı? Pearson korelasyonu Spearman sıra farkları korelasyonu
Bir veya daha fazla değişken bir sonucu yordar mı? Basit / çoklu doğrusal regresyon —
İki kategorik değişken arasında ilişki var mı? Ki-kare bağımsızlık testi

Normallik varsayımı nasıl kontrol edilir?

Normallik; çarpıklık ve basıklık katsayıları, Kolmogorov-Smirnov veya Shapiro-Wilk testleri ve histogram, Q-Q grafiği gibi görsel yöntemlerle birlikte değerlendirilir. Büyük örneklemlerde normallik testleri küçük sapmaları bile anlamlı bulabileceğinden, karar yalnızca bir teste dayandırılmamalıdır. Kullandığınız ölçütü ve kaynağını yöntem bölümünde belirtin.

ANOVA’da anlamlı fark çıkarsa

ANOVA, gruplar arasında fark olup olmadığını söyler ama farkın hangi gruplar arasında olduğunu söylemez. Bunun için varyansların homojen olduğu durumda Tukey veya Scheffe, homojen olmadığı durumda Games-Howell gibi çoklu karşılaştırma testleri kullanılır. Kruskal-Wallis sonrasında ise ikili karşılaştırmalar uygun düzeltmeyle yapılır.

Etki büyüklüğünü unutmayın

İstatistiksel anlamlılık, farkın ya da ilişkinin önemli olduğunu göstermez. t testi için Cohen’s d, ANOVA için eta kare, korelasyon için r katsayısının kendisi gibi etki büyüklüğü değerlerini raporlamak, APA 7’nin de önerdiği bir uygulamadır.

Analizleri yaptıktan sonra sonuçları nasıl yazacağınızı SPSS sonuçlarını raporlama yazımızda anlattık. Verinizi analize hazırlamak için Excel veri hazırlığı rehberimize de göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Örneklemim 30’dan büyükse normallik varsayımını kontrol etmem gerekir mi?

Büyük örneklemlerde parametrik testler normallikten sapmalara daha dayanıklıdır; ancak varsayım kontrolünü yapmanız ve kararınızı yöntem bölümünde gerekçelendirmeniz yine de beklenir.

Likert ölçeği verileriyle parametrik test yapılabilir mi?

Tek bir Likert maddesi sıralı veri kabul edilir. Birden fazla maddeden oluşan ölçek toplam veya ortalama puanları ise alanyazında yaygın olarak sürekli değişken gibi ele alınır ve varsayımlar sağlandığında parametrik testlerle analiz edilir.

Etki büyüklüğünü raporlamak zorunlu mu?

APA 7, istatistiksel anlamlılığın yanında etki büyüklüğünün de raporlanmasını önerir; birçok jüri de bu bilgiyi bekler.